काठमाडौँ । विश्वभर विभिन्न महामारीको जोखिम कायमै रहेका बेला छिमेकी मुलुक भारतको पश्चिम बंगालमा घातक निपाह भाइरस (NiV) को संक्रमण पुनः देखिएपछि दक्षिण एसियाली क्षेत्रमा स्वास्थ्य अलर्ट जारी गरिएको छ। पश्चिम बंगालको नादिया जिल्लामा दुई जनामा संक्रमण पुष्टि भएसँगै सीमावर्ती क्षेत्र र छिमेकी मुलुक नेपालमा समेत त्रास बढेको छ।
भारतीय स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार नादिया जिल्लाका दुई स्थानीयमा तीव्र ज्वरो र मस्तिष्क सुन्निने लक्षण देखिएपछि गरिएको परीक्षणमा निपाह भाइरसको पुष्टि भएको हो। संक्रमितहरूमध्ये एक जनाको अवस्था चिन्ताजनक रहेको र उनीहरूलाई कोलकाताको विशेष आइसोलेसन वार्डमा राखिएको छ। उनीहरूको सम्पर्कमा आएका अन्य ५० भन्दा बढी व्यक्तिहरूलाई ‘कन्ट्याक्ट ट्रेसिङ’ गरी क्वारेन्टाइनमा राखिएको भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।
नेपालमा जोखिम र तयारी
पश्चिम बंगालसँग नेपालको खुला सीमा (काँकडभिट्टा, भद्रपुर लगायतका नाका) जोडिएकाले नेपालमा यसको जोखिम उच्च रहेको विज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन्।
-
स्वास्थ्य मन्त्रालयको सक्रियता: नेपालको स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले सीमा नाकाहरूमा रहेका हेल्थ डेस्कहरूलाई उच्च सतर्कता अपनाउन निर्देशन दिएको छ।
-
निगरानी बढाइयो: विशेषगरी ज्वरो आएका, टाउको दुख्ने र श्वासप्रश्वासमा समस्या भएका यात्रुहरूको कडा निगरानी गर्न भनिएको छ।
-
पशु सेवा विभागको अलर्ट: यो भाइरस जनावरबाट मानिसमा सर्ने भएकाले पशुपन्छीको ओसारपसारमा पनि ध्यान दिन आग्रह गरिएको छ।
निपाह भाइरस के हो र कसरी सर्छ?
निपाह एक जुनोटिक भाइरस हो, जुन जनावरबाट मानिसमा र संक्रमित मानिसबाट अर्को मानिसमा सर्ने गर्दछ।
मुख्य स्रोत: यो भाइरस प्राकृतिक रूपमा ‘फ्रुट ब्याट’ (एक प्रकारको चमेरो) मा पाइन्छ।
सर्ने माध्यम: चमेरोले टोकेका फलफूल (विशेषगरी खजुरको रस, अम्बा, लिची) खाँदा वा सुँगुर जस्ता संक्रमित जनावरको संसर्गमा आउँदा यो सर्छ।
मानवीय प्रसारण: संक्रमित व्यक्तिको थुक, सिंगान वा पिसाबको सम्पर्कबाट यो सजिलै फैलन सक्छ।
मुख्य लक्षणहरू
संक्रमण भएको ५ देखि १४ दिनभित्र लक्षणहरू देखिन थाल्छन्:
-
अत्यधिक ज्वरो आउनु र टाउको दुख्नु।
-
श्वासप्रश्वासमा कठिनाइ हुनु र खोकी लाग्नु।
-
मानसिक भ्रम (Confusion) वा बेहोस हुनु।
-
गम्भीर अवस्थामा मस्तिष्क सुन्निने (Encephalitis) र बिरामी कोमामा जान सक्ने।
बच्ने उपायहरू
विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) का अनुसार निपाह भाइरसको अहिलेसम्म कुनै निश्चित खोप वा औषधि छैन, त्यसैले सावधानी नै उत्तम विकल्प हो:
-
चमेरोले टोकेका वा भुइँमा झरेका फलफूल नखाने।
-
फलफूल खानुअघि राम्ररी पखाल्ने वा बोक्रा फाल्ने।
-
संक्रमित क्षेत्रबाट आएका व्यक्तिहरूसँग भौतिक दूरी कायम गर्ने।
-
पशुपन्छीको फर्ममा काम गर्दा मास्क र पञ्जाको प्रयोग गर्ने।