पश्चिमी डार्फर, सुडान । जामजाम आन्तरिकरूपमा विस्थापित व्यक्ति (आइडिपी) शिविर कहिल्यै स्थायी घर थिएन । तर यो स्थान कम्तीमा युद्धबाट भागेर आएका हजारौँ परिवारका लागि सुरक्षित आश्रय थियो । अप्रिल महिनामा तीन दिनसम्म चलेको अर्धसैनिक द्रुत समर्थन बल (आरएसएफ) को आक्रमणले त्यो अन्तिम भरोसा पनि चकनाचुर गरिदियो ।
शिविरमा बस्ने मानिसहरूका लागि त्यो बिहान अरू दिनजस्तै सुरु भएको थियो—कतै पानी खोज्ने तयारी, कतै बालबालिकालाई खाना जुटाउने चटारो । तर केही घण्टामै गोली, आगो र चिच्याहटले शिविर ढाकियो । संयुक्त राष्ट्रसंघका अनुसार तीन दिनको आक्रमणमा एक हजारभन्दा बढी सर्वसाधारणको ज्यान गयो ।
संयुक्त राष्ट्रसंघको मानव अधिकार कार्यालयले संकलन गरेको विवरणले देखाउँछ—कतिपयलाई आरएसएफका लडाकूहरूले घर–घरमा खोजी गर्दै आफ्नै घरभित्र हत्या गरे । अरूलाई बजार, विद्यालय, स्वास्थ्य केन्द्र र मस्जिद जस्ता स्थानमा गोली हानियो । जामजाममा सुरक्षित भन्ने कुनै ठाउँ बाँकी रहेन ।
एक बाँचेकाले मानव अधिकारकर्मीलाई भनेको कथनमा उल्लेख छ, “हामी लडाइँबाट बच्न शिविर आएका थियौँ । तर यहाँ त मृत्यु आफैँ खोज्दै आयो ।”
जामजामको त्रासदी केवल हत्या मात्र थिएन । महिलाहरूका लागि यो आक्रमण शरीर र आत्मा दुवैमाथि गरिएको आक्रमण थियो । अप्रिल ११ देखि मे २० सम्म कम्तीमा १०४ जना महिला, किशोरी र किशोर यौन हिंसाको सिकार बनेको पुष्टि भएको छ । बलात्कार, सामूहिक बलात्कार र यौन दासत्वका घटनाहरू शिविरभित्र मात्र नभई भाग्ने क्रममा प्रयोग गरिएका बाटाहरूमा पनि भए ।
धेरै पीडितहरू आज पनि बोल्न सक्ने अवस्थामा छैनन् । “हामी भाग्दा बाटोमा रोकिने आँट पनि थिएन,” एक पीडित महिलाको बयानमा उल्लेख छ, “पछि के भयो भन्ने सम्झन पनि सक्दिनँ ।”
जामजाम शिविर आफैंमा विस्थापनको परिणाम थियो । तर आक्रमणपछि चार लाखभन्दा बढी मानिस पुनः विस्थापित भए । बालबालिका, वृद्ध र गर्भवती महिला खुला आकाशमुनि भौतारिन बाध्य भए । खानेपानी, औषधि र सुरक्षित आश्रयको अभावले पीडा झनै गहिरियो ।
मानवीय सहायता संस्थाहरूका अनुसार धेरै परिवारहरू छुट्टिएका छन् । कतिपय बालबालिका आमाबाबुको खोजीमा छन्, कतिपय आमाहरू आफ्ना सन्तान कहाँ छन् भन्ने थाहा नपाई रोइरहेका छन् ।
जामजाममाथिको आक्रमण पश्चिमी डार्फरको रणनीतिक सहर एल–फासेर नियन्त्रण गर्ने सैन्य दबाबको एक हिस्सा थियो । तर यस सैन्य उद्देश्यको मूल्य निर्दोष नागरिकले चुकाउनुपर्यो । अक्टोबरमा एल–फासेर कब्जापछि पनि यस्तै हिंसाका खबरहरू बाहिर आए ।
येल विश्वविद्यालयको अध्ययनले सामूहिक हत्याका प्रमाण लुकाउने र यौन हिंसालाई रणनीतिक रूपमा प्रयोग गरिएको उल्लेख गरेको छ । यसले पीडितहरूको पीडा अझै मौन बनाइदिएको छ ।
संयुक्त राष्ट्रसंघका मानव अधिकार प्रमुख भोल्कर टर्कले जामजाममा भएको आक्रमणलाई सम्भावित युद्ध अपराध भन्दै निष्पक्ष अनुसन्धानको माग गरेका छन् । तर जामजामका बाँचेकाहरूका लागि न्याय अझै टाढाको कुरा देखिन्छ ।
“हामीलाई कसले बचाउने?” एक विस्थापित वृद्धले भनेको प्रश्न मानवीय संकटको सार हो ।
जामजाम शिविरको कथा केवल सुडानको कथा होइन । यो युद्धले सबैभन्दा कमजोर मानिसलाई कसरी कुच्लिन्छ भन्ने वैश्विक चेतावनी हो । अन्तर्राष्ट्रिय समुदाय चुप लागिरहँदा, जामजामका बालबालिकाले भविष्यभन्दा पहिले डर सिकिरहेका छन् ।
जामजाम आज नक्सामा एउटा नाम मात्र हो । तर त्यहाँका मानिसहरूका लागि यो नाम पीडा, भय र अन्तहीन विस्थापनको प्रतीक बनिसकेको छ ।