काठमाडौँ । नेपालमा हालसम्म पहिचान गरिएका करिब १ हजार १५० प्रजातिका च्याउ पाइने गरेको विभिन्न अध्ययनले देखाएको छ । तीमध्ये करिब १४७ प्रजाति खानयोग्य, ७० प्रजाति औषधीय गुणयुक्त तथा करिब १०० प्रजाति विषालु रहेका छन् ।
विज्ञहरूका अनुसार नेपालजस्तो भौगोलिक र जलवायु विविधता भएको देशमा वर्षभरि विभिन्न किसिमका च्याउ प्राकृतिक रूपमा पाइन्छन् । यही सम्भावनाका कारण च्याउ खेती साना तथा मझौला किसानका लागि आयआर्जनको महत्वपूर्ण स्रोत बन्दै गएको छ । तर, विषालु च्याउको संख्या पनि उल्लेखनीय रहेकाले जथाभावी संकलन र सेवन गर्दा ज्यानसमेत जोखिममा पर्न सक्ने चेतावनी दिइएको छ ।
कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयका अनुसार पछिल्ला वर्षहरूमा व्यावसायिक च्याउ खेती विस्तार हुँदै गएको छ भने गोब्रे, सिताके, ओइस्टरलगायत च्याउको उत्पादन र बजारीकरण बढ्दो क्रममा छ । यसले खाद्य तथा पोषण सुरक्षा, रोजगारी सिर्जना र निर्यात प्रवर्द्धनमा सकारात्मक योगदान पुर्याइरहेको छ ।
तर, वन क्षेत्रमा पाइने च्याउ पहिचान नगरी खाने प्रवृत्तिले हरेक वर्ष विषालु च्याउ सेवनका कारण स्वास्थ्य समस्या र मृत्युका घटनासमेत देखिने गरेका छन् । विज्ञहरूले जंगली च्याउ सेवन गर्दा अनिवार्य रूपमा प्रजाति पहिचान गर्ने, तालिम प्राप्त व्यक्तिको सल्लाह लिने र सकेसम्म व्यावसायिक रूपमा उत्पादन गरिएका च्याउ मात्र उपभोग गर्न आग्रह गरेका छन् ।
च्याउको ठूलो सम्भावनासँगै जोखिम पनि रहेकाले यसको सुरक्षित उत्पादन, सही पहिचान र उपभोगबारे जनचेतना अभिवृद्धि गर्नु आजको आवश्यकता भएको सरोकारवालाहरूको भनाइ छ ।